Upadłość konsumencka w Gdańsku – warunki, skutki i przebieg postępowania

Na czym polega upadłość konsumencka?

Upadłość konsumencka jest postępowaniem sądowym prowadzonym wobec niewypłacalnej osoby fizycznej, której upadłości nie ogłasza się według zasad właściwych dla przedsiębiorców. Postępowanie ma dwa równoległe cele: możliwie wysokie zaspokojenie wierzycieli oraz umożliwienie uczciwemu dłużnikowi umorzenia zobowiązań niewykonanych w postępowaniu.

Po ogłoszeniu upadłości sąd wyznacza syndyka. Majątek upadłego co do zasady tworzy masę upadłości, z której zaspokajani są wierzyciele. Po zakończeniu likwidacji majątku sąd może ustalić plan spłaty, umorzyć zobowiązania bez planu albo warunkowo je umorzyć. W przypadkach określonych w ustawie sąd może również odmówić oddłużenia.

Kto może skorzystać z upadłości konsumenckiej?

Wniosek może złożyć osoba fizyczna, która w chwili jego składania nie prowadzi działalności gospodarczej i jest niewypłacalna. Może to być w szczególności pracownik, emeryt, rencista, osoba bezrobotna, osoba zadłużona wskutek choroby lub rozpadu rodziny, a także były przedsiębiorca.

Postępowanie może dotyczyć dłużnika posiadającego zobowiązania wobec:

• banków i spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych,
• firm pożyczkowych i funduszy sekurytyzacyjnych,
• ZUS i organów podatkowych,
• operatorów telekomunikacyjnych i dostawców usług,
• wynajmujących, kontrahentów lub osób prywatnych,
• innych wierzycieli, także gdy wierzytelność została już zasądzona i jest egzekwowana przez komornika.

Nie jest wymagane posiadanie wielu wierzycieli. Prawo upadłościowe wyraźnie dopuszcza prowadzenie postępowania również wtedy, gdy dłużnik ma tylko jednego wierzyciela. Ustawa nie określa też minimalnej kwoty zadłużenia, ale skala i trwałość problemów finansowych powinny uzasadniać wszczęcie postępowania.

Kiedy dłużnik jest niewypłacalny?

Podstawową przesłanką ogłoszenia upadłości jest utrata zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. O niewypłacalności nie przesądza sam fakt posiadania długów. Znaczenie ma to, czy dłużnik jest realnie zdolny regulować je w terminie.

Ustawa wprowadza domniemanie utraty tej zdolności, jeżeli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań przekracza trzy miesiące. Jest to domniemanie, a nie bezwzględny warunek. Każda sytuacja wymaga oceny wysokości i wymagalności długów, dochodów, kosztów utrzymania, majątku oraz perspektyw poprawy sytuacji finansowej.

Przed podjęciem decyzji warto sporządzić rzeczywisty bilans obejmujący:

• pełną wysokość zobowiązań wraz z odsetkami i kosztami,
• daty wymagalności i etap windykacji każdego długu,
• dochody dłużnika i jego możliwości zarobkowe,
• usprawiedliwione koszty utrzymania całego gospodarstwa domowego,
• wartość posiadanego majątku,
• możliwość zawarcia ugody, sprzedaży części majątku albo skorzystania z układu konsumenckiego.

Co należy sprawdzić przed złożeniem wniosku?

Wniosek powinien przedstawiać pełny i zgodny z prawdą obraz sytuacji dłużnika. Analiza poprzedzająca jego złożenie jest szczególnie istotna, ponieważ upadłość może powodować konsekwencje, których nie da się później łatwo odwrócić.

Majątek i wcześniejsze czynności

Należy ustalić skład i wartość majątku, a także przeanalizować wcześniejsze darowizny, sprzedaż, ustanowienie zabezpieczeń, podział majątku i rozporządzenia na rzecz osób bliskich. Formularz wymaga ujawnienia określonych czynności z ostatnich dwunastu miesięcy, ale syndyk i sąd mogą badać również wcześniejsze działania na podstawie innych przepisów.

Nie istnieje jeden uniwersalny „bezpieczny okres”, po którego upływie wcześniejsze rozporządzenie majątkiem staje się obojętne. Przenoszenie majątku wyłącznie w celu ochrony przed wierzycielami może prowadzić do sporów o bezskuteczność czynności, umorzenia postępowania albo odmowy oddłużenia.

Przyczyny niewypłacalności

Należy odtworzyć chronologię zadłużenia: kiedy i w jakim celu zaciągano zobowiązania, jakie dochody osiągał dłużnik, co spowodowało pogorszenie sytuacji oraz jakie działania podejmował, aby ograniczyć zadłużenie. Uzasadnienie powinno być spójne z dokumentami i historią rachunków.

Możliwe alternatywy

Upadłość nie zawsze jest najkorzystniejszym rozwiązaniem. W zależności od sytuacji warto porównać ją z ugodą, restrukturyzacją zadłużenia, sprzedażą majątku na wolnym rynku albo postępowaniem o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli, które może pozwolić na zachowanie części majątku.

Jak przygotować i złożyć wniosek o upadłość konsumencką?

Wniosek dłużnika składa się co do zasady elektronicznie za pośrednictwem systemu Krajowego Rejestru Zadłużonych. Opłata sądowa od wniosku osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej wynosi 30 zł.

We wniosku należy podać w szczególności:

• dane identyfikacyjne dłużnika, w tym PESEL oraz NIP posiadany w ciągu ostatnich dziesięciu lat,
• okoliczności uzasadniające niewypłacalność i dowody je uprawdopodabniające,
• aktualny i zupełny wykaz majątku z szacunkową wyceną,
• spis wierzycieli, ich adresy, wysokość wierzytelności i terminy zapłaty,
• spis wierzytelności spornych,
• zabezpieczenia ustanowione na majątku, w tym hipoteki i zastawy,
• przychody oraz koszty utrzymania dłużnika i osób pozostających na jego utrzymaniu z ostatnich sześciu miesięcy,
• informacje o wskazanych w ustawie czynnościach majątkowych z ostatnich dwunastu miesięcy,
• oświadczenie o prawdziwości danych zawartych we wniosku.

Jak przebiega postępowanie po złożeniu wniosku?

1. Badanie wniosku przez sąd.
   Sąd sprawdza wymogi formalne oraz to, czy dłużnik jest niewypłacalny i podlega przepisom o upadłości konsumenckiej.
2. Ogłoszenie upadłości i wyznaczenie syndyka.
   Postanowienie jest publikowane w KRZ, a zarząd nad majątkiem wchodzącym do masy przejmuje syndyk.
3. Ustalenie majątku i wierzytelności.
   Syndyk analizuje dokumenty, rachunki, rejestry publiczne i wcześniejsze czynności dłużnika oraz ustala krąg wierzycieli.
4. Likwidacja majątku.
   Składniki podlegające sprzedaży są spieniężane, a uzyskane środki służą pokryciu kosztów postępowania i zaspokojeniu wierzycieli.
5. Projekt sposobu oddłużenia.
   Po zakończeniu potrzebnych czynności syndyk przedstawia projekt planu spłaty albo informację o przesłankach umorzenia zobowiązań bez planu, warunkowego umorzenia lub odmowy oddłużenia.
6. Rozstrzygnięcie sądu.
   Sąd ustala plan spłaty, umarza zobowiązania bez planu, warunkowo je umarza albo odmawia oddłużenia w przypadkach przewidzianych ustawą.

Czas postępowania zależy od liczby wierzycieli, rodzaju majątku, konieczności sprzedaży nieruchomości, sporów dotyczących wierzytelności i współpracy upadłego z syndykiem. Nie istnieje jeden termin właściwy dla każdej sprawy.

Co dzieje się z majątkiem, mieszkaniem i wynagrodzeniem?

Mieszkanie lub dom

Nieruchomość należąca do dłużnika co do zasady wchodzi do masy upadłości i może zostać sprzedana przez syndyka. Dotyczy to również mieszkania lub domu obciążonego hipoteką. Wierzyciel hipoteczny jest zaspokajany na szczególnych zasadach ze środków uzyskanych ze sprzedaży.

Jeżeli sprzedana nieruchomość służyła zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu, na wniosek upadłego wydziela się z ceny sprzedaży kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu lokalu w tej samej albo sąsiedniej miejscowości za okres od 12 do 24 miesięcy. Wysokość kwoty ustalana jest indywidualnie.

Samochód i inne wartościowe przedmioty

Samochód, oszczędności, wartościowe ruchomości, udziały w spółkach i wierzytelności mogą wejść do masy upadłości. Sam fakt wykorzystywania pojazdu do dojazdu do pracy nie gwarantuje jego zachowania. Znaczenie mogą mieć wartość samochodu, stan zdrowia, niepełnosprawność, rodzaj wykonywanej pracy oraz możliwość korzystania z innych środków transportu.

Wynagrodzenie, emerytura i rachunek bankowy

Ogłoszenie upadłości nie oznacza utraty całego dochodu. Do masy może trafiać część wynagrodzenia, emerytury, renty albo innych wpływów, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z przepisów i konieczności utrzymania upadłego oraz jego rodziny. W szczególnych okolicznościach możliwe jest wystąpienie o pozostawienie większej części dochodu.

Po ogłoszeniu upadłości dostęp do rachunku bankowego bywa czasowo ograniczony do chwili ustalenia przez syndyka zakresu środków należących do masy. Źródło poszczególnych wpływów powinno być możliwe do wykazania.

Plan spłaty wierzycieli i możliwe sposoby oddłużenia

Po zakończeniu likwidacji majątku sąd określa sposób dalszego oddłużenia. Najczęściej następuje to przez ustalenie planu spłaty, którego wysokość zależy nie tylko od aktualnych dochodów, lecz także od możliwości zarobkowych, usprawiedliwionych kosztów utrzymania, potrzeb mieszkaniowych i liczby osób pozostających na utrzymaniu.

Jeżeli plan przewiduje spłatę co najmniej 70% zobowiązań objętych planem, nie może być dłuższy niż rok, a przy spłacie co najmniej 50% – niż dwa lata. Do ustawowego okresu planu zalicza się również, na zasadach określonych w ustawie, okres od upływu sześciu miesięcy od ogłoszenia upadłości do ustalenia planu spłaty.

Jakie zobowiązania nie podlegają umorzeniu?

Upadłość konsumencka nie prowadzi do umorzenia każdego rodzaju długu. Nie podlegają umorzeniu w szczególności:

• zobowiązania alimentacyjne,
• renty z tytułu wywołania choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci,
• grzywny orzeczone przez sąd,
• obowiązek naprawienia szkody i zadośćuczynienia orzeczony w postępowaniu karnym,
• nawiązki i określone świadczenia pieniężne orzeczone jako środki karne,
• zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem,
• zobowiązania umyślnie nieujawnione przez upadłego, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Zwykłe zobowiązania wobec banków, firm pożyczkowych, ZUS lub organów podatkowych mogą co do zasady zostać objęte postępowaniem i oddłużeniem. Zawsze należy jednak sprawdzić charakter konkretnej należności oraz podstawę jej powstania.

Upadłość a małżonek, były przedsiębiorca i postępowanie komornicze

Skutki dla małżonka

Każdy małżonek jest odrębnym dłużnikiem i co do zasady składa osobny wniosek. Z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje jednak rozdzielność majątkowa. Jeżeli małżonkowie pozostawali we wspólności, majątek wspólny co do zasady wchodzi do masy upadłości, a jego podział nie jest dopuszczalny. Małżonek może zgłosić wierzytelność odpowiadającą jego udziałowi w majątku wspólnym.

Były przedsiębiorca

Osoba, która zakończyła działalność gospodarczą, może złożyć wniosek konsumencki. Postępowanie może objąć również długi z wcześniejszej firmy, w tym zobowiązania wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, banków lub leasingodawców. Znaczenie ma jednak moment powstania niewypłacalności i ewentualne niewykonanie wcześniejszego obowiązku złożenia wniosku jako przedsiębiorca.

Egzekucja komornicza

Samo złożenie wniosku o upadłość nie zatrzymuje automatycznie egzekucji. Zasadnicze skutki powstają po ogłoszeniu upadłości: postępowania egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego do masy ulegają zawieszeniu z mocy prawa, a po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości – umorzeniu na zasadach wynikających z ustawy.

Upadłość konsumencka w Gdańsku, Gdyni i Sopocie – właściwy sąd

Właściwość sądu ustala się według głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika. W przypadku konsumenta domniemywa się, że jest nim miejsce jego zwykłego pobytu.

Sprawy mieszkańców Gdańska, Gdyni, Sopotu i pozostałych miejscowości objętych właściwością wydziału rozpoznaje Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańsku, VI Wydział Gospodarczy. Wniosek składa się jednak zasadniczo za pośrednictwem systemu KRZ, a nie bezpośrednio w sekretariacie sądu.

Pomoc kancelarii może być świadczona także osobom z innych części kraju, ponieważ postępowanie w znacznej mierze prowadzone jest w systemie teleinformatycznym.